АҚШ-тағы автокредит: премиум көлікті кредитке алу үшін не білу керек

Премиум сегментте неге әр пайыз мыңдаған долларға түседі?

Автокредит (auto loan) — көліктің өзімен қамтамасыз етілген кредит. Қарыз толық өтелмейінше, банкпен есеп айыспай көлікті сата алмайсыз. Ай сайынғы төлем бірдей: бір бөлігі қарызды өтейді, екінші бөлігі пайыз ретінде банкке кетеді.

$20 000 кредитте 6% және 10% арасындағы айырма әлі де шыдарлық. $70 000 кредитте бұл — мыңдаған доллар. Үлкен сома лупа сияқты: есептегі, скордағы немесе табыстағы кез келген әлсіз тұс әлденеше есе қымбатқа түседі.

Excalibur Credit Solutions компаниясында жиі байқайтын қателік: жинақтамасын, былғарының түсін, дискілерін айлап таңдайды, ал кредиттік есепті алғаш рет дилердің алдында ғана ашады. Ал мөлшерлеме, яғни көліктің нақты бағасы, дәл осы есепке байланысты.

АҚШ-та автокредит алу үшін қандай кредиттік скор керек?

Кредиттік скор — 300-ден 850 ұпайға дейінгі шкаламен өлшенетін көрсеткіш. Автокредит үшін бірыңғай ең төменгі шек жоқ: скор 550 болса да көлікті кредитке сатады. Мәселе басқада — қанша пайызбен. Премиум көлік үшін ақылға қонымды мақсат — 720 ұпайдан бастап, ал ең төмен мөлшерлемелер әдетте скоры 780 және одан жоғары адамдарда болады.

«Прайм» тобы кең: 670 ұпайда және 775 ұпайда мөлшерлемелер әртүрлі болады. Орташа сан — тек бағдар.

Бір нәзік жайт бар. Көптеген банктер автокредит үшін скордың бөлек нұсқасына қарайды — шкаласы 250-ден 900-ге дейінгі FICO Auto Score. Ол бұрынғы көліктеріңіз үшін қалай төлегеніңізге ерекше мән береді. Бір адамның скоры неге сонша көп болатынын FICO мен VantageScore туралы талдауда түсіндіреміз.

Mercedes-Benz, BMW және Porsche брендтерінің өз қаржы компаниялары бар — шын мәнінде, автоөндірушінің жанындағы банктер. Олар кейде жаңа көліктерге нарықтан төмен акциялық мөлшерлеме береді. Бірақ әдетте тек ең сенімді қарыз алушыларға — «бірінші деңгейге» (tier 1). Көбіне бұл 720 ұпайдан басталады, нақты шегі әр компанияда өзінше.

Кредиттік скордан басқа банк неге қарайды?

Скор — тек есіктен кіргізетін рұқсатнама. Банк тағы төрт нәрсені әрдайым дерлік тексереді:

• Құжатпен расталған табыс. Жалдамалы жұмыста — пейстабтар (paystubs, жалақы түбіртектері) және жылдық W-2 формасы. Өз бизнесіңіз болса немесе 1099 бойынша жұмыс істесеңіз — салық декларациялары, көбіне 2 жылдық. «Мен жақсы табамын» деген сөзді банк есепке алмайды.
• Қарыз жүктемесі, DTI (debt-to-income). Салыққа дейінгі табыстың қандай бөлігі қарыздарға кетеді, болашақ көлік төлемін қоса алғанда. Ол неғұрлым аз болса, банк соғұрлым алаңсыз.
• Бастапқы жарна (down payment). Бірден салатын өз ақшаңыз. Қымбат көлік үшін көбіне бағасының шамамен 20%-ын салуға кеңес береді.
• Автокредит тәжірибесі. Бұрын автокредитіңіз болды ма және оны қалай төледіңіз. Кешіккен төлемсіз жабылған автокредит — үлкен артықшылық.

DTI-ды қарапайым мысалмен көрейік. Табыс — салыққа дейін айына $12 000. Жалдау ақысы — $3 000, карталар — $300, жаңа көлік — $1 293. Барлығы $4 593, бұл табыстың шамамен 38%-ы. Шегі әр банкте әртүрлі, бірақ табыстың жартысына жақындаған сайын мақұлдау алу қиындай түседі.

Жерлестерімізде автокредит тәжірибесі жиі болмайды: жылдар бойы карталарды мінсіз төлеп жүреді де, бірден $70 000 сұрайды. Банк үлкен төлемді қалай көтеретініңізді әлі көрмеген. Сондықтан ол жарнаны көбірек сұрауы немесе мөлшерлемені көтеруі мүмкін.

Салонға дейін алдын ала мақұлдау: 10 тексеруден қалай сақтануға болады?

Әдетте былай болады. Көлікті таңдап, жүргізуші куәлігіңіз бен SSN нөміріңізді бересіз. Салонның қаржы менеджері өтінімді бірнеше банкке таратады — көбіне 8–12 банкке. Әр банк есебіңізді қарайды, сөйтіп онда жаңа жол пайда болады — қатаң тексеру (hard inquiry), яғни кредит сұрағаныңыздың ізі.

FICO қысқа мерзім ішіндегі автокредит тексерулерін біреу деп санайды. Жаңа нұсқаларда бұл аралық — 45 күн, ескілерінде — 14, сондықтан 14 күннен асырмаңыз. Бірақ есептегі әр жол бәрібір келесі банкке көрінеді. Шекара қай жерден өтетінін қанша тексеру көп саналатыны туралы мақаладан оқыңыз.

Шығар жол — алдын ала мақұлдау (pre-approval): салонға бармай тұрып банктің алдын ала келісімін алу. Сонда дилерге қолыңызда дайын мөлшерлемемен келесіз (толығырақ — автокредитке алдын ала мақұлдау нұсқаулығында). Реті мынадай:

1. Алдымен банктер мен кредиттік одақтардың (credit union — өз мүшелеріне қызмет ететін коммерциялық емес банк) сайттарында алдын ала бағалаудан (pre-qualification) өтіңіз. Бұл — жұмсақ тексеру (soft inquiry) арқылы шамалап көру: скорға зияны жоқ, ал мөлшерлеменің шамамен қандай болатыны көрінеді.
2. Шарттары ең жақсы 1–2 банкке алдын ала мақұлдауға өтінім беріңіз. Мұнда әдетте қатаң тексеру болады, сондықтан бәрін бірнеше күннің ішінде бітіріңіз.
3. Салонда тура айтыңыз: «Менде пәлен пайызбен мақұлдау бар. Одан төмен бере алсаңыз — өтінімді жіберіңіз, бірақ ең көбі бір-екі банкке». Сол банктерді алдын ала атап беруін де сұраңыз.
4. Сатып алғаннан кейін 2–3 аптадан соң есептегі тексерулерді салыстырып шығыңыз. Мұны қалай істеу керегі — қатаң тексеру (hard inquiry) деген не мақаласында.

Премиум көлікке кредит пе, лизинг пе: қайсысын таңдау керек?

Лизинг (lease) — көлікті ұзақ мерзімге жалға алу, көбіне 36 айға. Сіз тек көліктің құны қаншаға кемитінін, оған қоса пайыз бен салықтарды төлейсіз. Мерзім соңында көлікті қайтарасыз немесе алдын ала белгілі бағамен сатып аласыз.

Премиум сегментте лизинг танымал: оның төлемі көбіне кредиттен төмен. Ол мына жағдайда қолайлы:

• әр 2–3 жыл сайын жаңа көлік мінгіңіз келсе;
• аз жүрсеңіз: әдетте жылына 10 000–15 000 миль лимит бар, ал әр артық миль үшін қосымша ақы алынады, көбіне 15–30 цент;
• көлікке ұқыпты болсаңыз — тапсырғанда сызаттар мен майысқан жерлер үшін шот ұсынады.

Көп жүрсеңіз, көлікті бес жыл және одан ұзақ ұстағыңыз келсе, әрі бір күні төлемнен мүлде құтылғыңыз келсе, кредит тиімдірек.

Шартты есеп: бір көлік — төрт түрлі мөлшерлеме

Арсенге оралайық: сол $70 000, сол 72 ай, тек мөлшерлеме өзгереді. Ол банкке үстіне қанша төлейтінін көрейік.

5,9% және 12,9% арасындағы айырма $17 000-нан асады, яғни тұтас бір пайдаланылған көліктің құны. Бұл ретте ай сайынғы төлем ≈$1 157-ден ≈$1 401-ге дейін өседі.

Енді мерзімге келейік. Ұзақ мерзім төлемді азайтады, сондықтан дилерлер оны ұсынғанды ұнатады. Бірақ неғұрлым ұзақ төлесеңіз, артық төлем соғұрлым көп болады.

Екінші қақпан: премиум көліктер тез арзандайды. 84 айлық кредитте жылдар бойы көліктің құнынан көп қарыз болып жүруіңіз мүмкін. Сатсаңыз, айырмасын өз қалтаңыздан төлейсіз. GAP сақтандыруы (gap insurance) көлік апатқа ұшыраса немесе ұрланса, осы алшақтықты жабады. Бірақ ең жақсы қорғаныс — қалыпты жарна және 60–72 айдан аспайтын мерзім.

Сатып алудан 60–90 күн бұрын не істеу керек: чек-лист

1. Үш бюроның жаңа есебін алыңыз — мұны SmartCredit, IdentityIQ немесе MyScoreIQ арқылы істеу ең ыңғайлы. Бөтен шоттарды, қате кешіккен төлемдерді және дұрыс емес баланстарды іздеңіз.
2. Дәлсіздік тапсаңыз, дауды бірден жіберіңіз: бюро әдетте 30–45 күнде жауап береді. Бюромен өзіңіз де дауласа аласыз, бұл тегін. Уақытыңыз болмаса, бұл шаруаны Excalibur өз мойнына ала алады.
3. Лимитті пайдалануды азайтыңыз — бұл карталардағы лимиттің сіз жұмсаған үлесі. Баланстарды стейтмент күніне дейін өтеңіз, өйткені сол күні банк оларды бюроға жібереді: лимиттің 30%-ынан төмен — қалыпты, 10%-ынан төмен — тамаша. Басқа жылдам қадамдар — скорды тез көтеру туралы мақалада.
4. Сатып алудан 2–3 ай бұрын жаңа карта ашпаңыз, дүкендерден бөліп төлеуге зат алмаңыз және ескі карталарды жаппаңыз.
5. Табыс туралы құжаттар мен банк үзінді көшірмелерін жинаңыз.
6. Ескі көлікті жаңасының есебіне өткізесіз бе (trade-in)? Дилерге ол бойынша әлі төленбеген қарызды жаңа кредитке «сіңіріп жіберуге» жол бермеңіз, әйтпесе ескі көлік үшін де пайыз төлейсіз.
7. Салонда «ыңғайлы төлем» үшін емес, салықтар мен алымдарды қоса алғандағы түпкі баға (out-the-door price) үшін саудаласыңыз. Бояуды қорғау сияқты артық қосымша қызметтерден бас тартыңыз: оларды көбіне төлемнің ішіне жасырады.

Өзіңіз саудаласқыңыз келмесе, автоброкер бар: ол сіз үшін көлік іздеп, дилерлермен келіседі. Есеп дайын болғанда Excalibur Credit Solutions менеджерлері сізді дилерге немесе брокерге бағыттай алады. Бірақ брокер де жақсы мөлшерлемені тек жақсы есепке ғана таба алады.