Банк неге кредит картасын бермейді: бас тартудың топ-5 себебі және не істеу керек

Банк кредит картасын неге бермегенін қалай білуге болады?

Банк үнсіз бас тарта алмайды. Ол хат жіберуге міндетті — поштамен немесе e-mail арқылы. Оны adverse action notice немесе adverse action letter деп атайды, яғни «бас тарту туралы хабарлама». Хат өтінімнен кейін 30 күннен кешіктірілмей келеді. Әдетте себептер хаттың өзінде тура жазылады. Олар жазылмаса, себептерді сұратуға 60 күніңіз бар, ал банк 30 күн ішінде жауап беруге тиіс.

Бұл хатты лақтырып тастамаңыз. Онда әдетте мыналар болады:

• Бас тарту себептері — әдетте ағылшынша 2–4 қысқа сөйлем.
• Банк қараған кредиттік скор және оны төмендеткен факторлар.
• Есеп алынған бюро: Experian, Equifax немесе TransUnion.
• Осы бюроның есебін 60 күн ішінде тегін алу және ондағы қателерді даулау құқығыңыз.

1-себеп: скор карта талаптарынан төмен

Әр картаның өз ең төменгі скоры бар. Банктер оны айтпайды, бірақ шамамен қандай екені белгілі.

Бір тұзақ бар: телефондағы қосымшалар көбіне VantageScore көрсетеді, ал банктердің басым бөлігі FICO-ны қарайды. Бұл — екі түрлі формула, сандары да әртүрлі. Оның үстіне банк скорыңыз төменірек бюроның есебін алуы мүмкін.

Не істеу керек: үш бюроның бәріндегі FICO скорыңызды біліп, өз деңгейіңіздегі картаға өтінім беріңіз. Шекке жетпесеңіз, алдымен скорды көтеріңіз. Ол әдетте карталардағы балансқа ең тез жауап береді.

2-себеп: қатаң тексеру немесе жаңа шоттар көп

Әр өтінім есепте қатаң тексеру (hard inquiry) деген із қалдырады — «бұл адам жақында кредит сұраған» деген белгі. Оны келесі әр банк көреді. Банк тексерулерді ғана емес, соңғы айлардағы жаңа карталарды да санайды.

Адам жарты жылда үш карта ашып, төртіншісін сұрап отыр. Банк ойлайды: «Оған ақша шұғыл керек пе?» Немесе: «Ол бонус үшін карта жинап жүр». Екі нұсқа да банкке тиімсіз. Сондықтан скор 720+ болса да бас тартуы мүмкін.

Кейбір банктердің өз бейресми ережелері бар. Ең белгілісі — Chase 5/24. Банк оны жарияламайды: ол туралы карта иелерінің тәжірибесінен біледі. Сандар «24 айда 5 карта» дегенді білдіреді. Екі жылда кез келген банктерде бес немесе одан көп жаңа жеке кредит картасы жиналса, Chase әдетте өз карталарының көбін бермейді. Есепке көбіне сіз уәкілетті пайдаланушы (authorized user) болып тұрған, яғни біреудің картасына жай ғана жазылған карталар да кіреді. Кейде Chase-ке қоңырау шалсаңыз, мұндай карталарды есептемеуге келіседі.

Банктер тексерулердің қандай санын қалыпты деп санайтынын қанша қатаң тексеру тым көп саналады деген талдауда түсіндіреміз.

3-себеп: табыс және қарыз жүктемесі

Банк неден төлейтініңізді түсінгісі келеді. Сондықтан өтінімде жылдық табысыңызды (annual income) және баспанаға қанша төлейтініңізді сұрайды. Содан кейін банк мұны есебіңіздегі қарыздармен салыстырады.

Банктер мұны DTI (debt-to-income) деп атайды: табыстың қарыз төлемдеріне кететін үлесі. Мысалы: табыс айына $5 000, ал пәтерақы, автокредит және карталар бойынша ең аз төлемдер бірге — $2 500. Демек, табыстың жартысы қазірдің өзінде бөлініп қойған. Бәрін уақытында төлесеңіз де, банк үшін бұл — алаңдатарлық белгі.

Жоғары баланс та осыған жатады. Карталардағы лимиттің 60–80%-ы жұмсалып тұрса, банк әлдеқашан қарызбен күн көріп жүрген адамды көреді.

• Жылдық табысты «қолға тиетін» сомамен емес, салық шегерілгенге дейінгі сомамен (gross income) жазыңыз.
• Бүкіл нақты табысты ескеріңіз: негізгі жұмыс, қосымша табыс, өз бизнесіңіз.
• Жасыңыз 21-де немесе одан үлкен болса, көп банк сіз пайдалана алатын табысты да ескеруге рұқсат береді. Мысалы, ортақ шоттағы жұбайыңыздың жалақысын.
• Табысты ешқашан асырып көрсетпеңіз: банк декларация немесе шот көшірмелерін сұрауы мүмкін, ал өтінімдегі жалған мәлімет — үлкен мәселе.

4-себеп: тарих тым қысқа

Кейде хатта insufficient credit history немесе length of credit history too short деп жазылады. Бұл мынаны білдіреді: скорыңыз бар, бірақ банк тәуекелге баруы үшін тарих әзірге аз. Мысалы, алғашқы картаңызға 8 ай, ал сіз лимиті $10 000 болатын картаны сұрап отырсыз.

Сіз ештеңені қате істеген жоқсыз — банкке жай ғана көбірек дәлел керек. Банк барлық шоттарыңыздың орташа жасына да қарайды. Жарты жылдағы үш жаңа карта оны күрт төмендетеді.

Не істеу керек: сізді бұрыннан білетін жерге өтінім беріңіз. Жалақы шотыңыз бар банк көбіне оңайырақ мақұлдайды. Тарихты біркелкі өсіріңіз: ұсақ сатып алулар және ай сайын толық төлеу. Тарих мүлде жоқ болса, кредиттік тарихты нөлден қалай қалыптастыруға болады және АҚШ-тағы алғашқы кредит картасы деген талдаулардан бастаңыз.

5-себеп: есеп мұздатылған немесе жеке басыңызды растау мүмкін болмады

Бұл себеп ең өкінішті: оның кредитіңізге ешқандай қатысы жоқ. Кредитті мұздату (credit freeze) — бюродағы есебіңізге салынған құлып. Ол тұрғанда бірде-бір банк есепті аша алмайды. Көп адам мұздатуды алаяқтардан қорғану үшін қойып, кейін ол туралы ұмытып кетеді.

Банк құлыпқа тіреліп, бас тартады — немесе өтінімді тоқтата тұрады. Хатта бұл credit file frozen немесе unable to access credit report деп жазылады.

Жеке басты тексеру де осыған ұқсас. Өтінімдегі мекенжай есеппен сәйкес келмейді, аты-жөніңіз бір жерде Iryna, бір жерде Irina деп жазылған, жақында көшіп келдіңіз. Банк жүйесі сізді танымай, құжаттар сұрайды немесе қоңырау шалуды өтінеді. Уақытында жауап бермесеңіз — бас тарту. Excalibur Credit Solutions менеджерлері бас тартуды талдағанда бұл тармақты әрдайым тексереді: оны байқамай қалу оңай, ал түзету бәрінен жеңіл.

1. Experian, Equifax және TransUnion сайттарында мұздатуды уақытша алып тастаңыз — бұл тегін және бірнеше минут алады.
2. Банк қай бюроны тексеретінін білмесеңіз, үшеуінің де мұздатуын бір-екі аптаға алып тастаңыз.
3. Есептегі аты-жөніңізді, мекенжайыңызды және туған күніңізді өтінімге жазатыныңызбен салыстырыңыз.
4. Банк жеке басыңызды растауды сұраса, сол күні жауап беріңіз.
5. Мақұлдағаннан кейін мұздатуды қайта қойыңыз.

Банк кредит картасын бермесе, бірден не істеу керек — және нені істемеу керек

Банк бас тартқаннан кейінгі алғашқы сағаттар — ең қауіпті уақыт: Ирина сияқты бірден басқа банкке өтінім бергіңіз келеді. Бірақ әр өтінім — жаңа қатаң тексеру. Келесі банк жаңа шоты жоқ тың тексеруді көріп, сізге жақында ғана бас тартылғанын аңғаруы мүмкін.

1. Хатты күтіп, себептерді жазып алыңыз: не кедергі келтіріп тұр және түзетуге неше ай керек.
2. Өтінімдерді қайта қарау бөліміне (reconsideration line) қоңырау шалыңыз — онда өтініміңізді тағы бір рет қарайды. Картаның не үшін керек екенін сабырмен түсіндіріп, деректердегі қатені түзетіңіз немесе осы банктің басқа картасынан лимиттің бір бөлігін ауыстыруды ұсыныңыз. Жаңа қатаң тексеру болмай ма, сұраңыз. Бұл әрдайым көмектесе бермейді, бірақ қоңырау шалудың ешқандай шығыны жоқ.
3. Себеп мұздатуда немесе жеке басты тексеруде болса — мұздатуды алып тастап, құжаттарды жіберіңіз және қарауды жалғастыруды сұраңыз.
4. Үш бюроның жаңа есебін қараңыз — оны SmartCredit, IdentityIQ немесе MyScoreIQ арқылы алуға болады. Сіз өтінім бермеген банктердің тексерулерін, бөтен шоттарды және деректердегі қателерді іздеңіз.

• Басқа банктерге сол күні де, сол аптада да өтінім бермеңіз.
• Ренжіп ескі карталарды жаппаңыз: тарих қысқарады, ал пайдаланылған лимиттің үлесі өседі.

Картаға қайта қашан өтінім беруге болады?

Әдетте қайта талпынудың мәні 3–6 айдан кейін болады. Осы уақытта тексерулердің әсері бәсеңдейді, жаңа шоттар «есейеді», ал сіз бас тарту себебін жоюға үлгересіз. Мәселе мұздатуда немесе деректердегі қатеде болса, түзеткен бойда өтінім беруге болады.

Өтінім алдында мүмкіндігіңізді скорға зиян келтірмей тексеріңіз. Көп банк пре-квалификация (pre-qualification; кейбір банктерде бұл pre-approval деп аталады) ұсынады: сіз деректерді сайтқа енгізесіз, ал банк скорды төмендетпейтін жұмсақ тексеру (soft inquiry) жасайды. Осындай тексеруі бар банктер пре-аппрувты қайдан алуға болады деген нұсқаулықта жиналған. Пре-квалификация — мақұлдау туралы уәде емес, бірақ жақсы белгі.

Иринаның жарты жылдық жоспары: бірде-бір жаңа өтінім бермеу және стейтмент күніне қарай балансты лимиттің 10%-ынан төмен ұстау. Стейтмент күні — банк айдың қорытындысын шығаратын күн. Ол айына бір рет үш бюроның есебін қарайды. Содан кейін — жалақы шоты бар банкте пре-квалификация және бар болғаны бір өтінім. Бұл қанша ұпай беретіні алдын ала белгісіз: әркімнің нәтижесі өзінше. Есесіне келесі банк жарты жылдық тыныш тарихты көреді.