Канча катуу сурам (hard inquiry) банк үчүн өтө көп

Канча катуу сурам нормалдуу: лимит барбы?

Катуу сурам (hard inquiry) — кредитке берилген өтүнмөнүн изи: банк тарыхыңызды текшерди, ошондо отчётто жаңы сап пайда болду. Мындай сурам «жумшак» сурамдан эмнеси менен айырмаланарын жана аны кайдан табууга болорун «Катуу сурам деген эмне жана аны кантип текшерүү керек» деген макалада талдадык. Бул жерде башка суроого жооп беребиз: канча катуу сурам нормалдуу жана кайсы сандан кийин банк баш тарта баштайт.

Бирдиктүү лимит жок: эч ким расмий түрдө «бештен ашпасын» дебейт. Ар бир банк өз эрежелерин сыр катары сактайт. Бир сурам дээрлик билинбейт: скор адатта бир нече гана упай жоготот. Көйгөйлөр сурамдар удаа-удаа келгенде башталат.

Бирок багыттар бар. Excalibur Credit Solutions тажрыйбасы боюнча, банктар акыркы жарым жылдагы сурамдарга болжол менен мындай карашат:

• 0–2 сурам — тынч. Кадимки турмуш: машина алдыңыз, карта ачтыңыз.
• 3–4 сурам — банк кунт коюп карайт. Макулдук бериши мүмкүн, бирок лимит азыраак болот же кирешеңизди тастыктоону суранат.
• 5 жана андан көп — көбүнчө баш тартуу. Банк мындай ойлойт: адам шашылыш акча издеп жатат, башка жерлерде ага баш тартышкан окшойт.

Сурамдарды FICO кандай баалайт, ал эми банктын өзү кандай?

Сурамдарыңызды эки жолу текшеришет. Биринчи жолу — кредиттик скорду эсептеген программа. Көбүнчө бул FICO — банктар арасында эң популярдуу скор формуласы. Анда жаңы кредиттердин салмагы 10%, ал эми сурамдар ушул 10% ичиндеги бир бөлүгү гана. Акыркы 12 айдагы сурамдар гана эсепке алынат.

Экинчи жолу — банктын өзү: анын системасы жана кызматкерлери. Алар отчёттон 24 айдагы бардык сурамдарды көрүшөт. Аларды өз эрежелери менен санашат: 3 айда канча, жарым жылда канча, канча жаңы эсеп ачылган. Жаңы эсеп — жакында ачылган ар кандай карта же кредит. Ошондуктан мындай болот: скор 740, бирок карта боюнча «акыркы сурамдар өтө көп» деген белги менен баш тартышат.

Эмне үчүн кредиттик картага берилген ар бир өтүнмө — өзүнчө сурам?

Машина издегенде беш банктан сурасаңыз да, акырында бирөөнү гана аласыз. Карталарда башкача: ар бир өтүнмө өз лимити бар өзүнчө картага айланышы мүмкүн. Беш өтүнмө — балким, беш жаңы карыз. Ошондуктан FICO карталар боюнча сурамдарды, баары бир күнү берилсе да, бириктирбейт.

Банк жаңы эсептерди да санайт. Эң белгилүү мисал — Chase банкынын «5/24» эрежеси. Банк аны расмий жарыялабайт. Карта ээлеринин тажрыйбасы боюнча маңызы мындай: каалаган банктарда эки жылда 5 жана андан көп жаңы карта ачылса, Chase адатта баш тартат. Бул бешке Юлиянын эки жаңы кредиттик картасы да кирет. Баш тартуунун башка себептери — «Банктар эмне үчүн кредиттик карта берүүдөн баш тартат» деген макалада.

Мындан жөнөкөй эреже келип чыгат: 3–6 айда картага бир өтүнмөдөн ашык бербеңиз. Мүмкүнчүлүгүңүздү өтүнмө берерден мурун билиңиз: көп банктардын сайтында пре-квалификация (pre-qualification) — алдын ала текшерүү бар. Анда банк жумшак сурам жасайт, скор өзгөрбөйт.

Машина жана ипотека: зыянсыз канча өтүнмө берсе болот?

Ири кредиттерде логика тескерисинче. Скор формуласы түшүнөт: сиз чендерди салыштырып жатасыз жана акырында бир гана кредит аласыз. Ошондуктан кыска мөөнөттө берилген автокредит, ипотека же студенттик кредит өтүнмөлөрү бир сурам катары эсептелет. Бул мөөнөттү чендерди салыштыруу аралыгы (rate shopping window) деп аташат.

Аралыктын узундугу скордун версиясына жараша болот. FICO жаңы версияларында — 45 күн. Эскилеринде — 14 күн, ал эми аларды ипотекада дагы эле көп колдонушат. VantageScore моделинде да — 14 күн. Банк кайсы версияны карарын сизге айтышпайт. Ошондуктан эреже бирөө: бардык өтүнмөлөрдү 14 күндүн ичинде бериңиз.

Машинада бир тузак бар. Дилер көбүнчө өтүнмөңүздү бир эле учурда бир нече банкка өзү жөнөтөт. Ал эми бир ай бою салондорду кыдырсаңыз, аралык жабылып, сурамдар мындан ары бириктирилбейт. Дилерге кантип даяр келүү керек — «АКШда автокредит: эмнени билүү керек» деген макалада.

Эмне үчүн чоң лимит берген банктар сурамдарга катаалыраак карашат?

Лимит канчалык чоң болсо, банк ошончолук көп тобокелге барат: $500 лимиттүү карта менен $20 000 лимиттүү карта — такыр башка чечимдер. Ошондуктан мындай банктар жаңы сурамдарга жана жаңы эсептерге өзгөчө кылдат карашат.

Карта ээлеринин тажрыйбасы боюнча, Chase, Citi жана Wells Fargo адам кыска убакытта бир нече карта ачканын жактырышпайт. Башка банктарга өтүнмө бергенден кийин дароо эле Citi банкына кайрылбаганыңыз жакшы. Bank of America жана American Express банктарында да жаңы карталардын санына өз чектөөлөрү бар. Ар бири тууралуу кеңири — «Чоң лимит берген топ-5 банк» деген нускамада.

Чоң лимит берген банктар: бул жерде удаа берилген өтүнмөлөр өзгөчө байкалат

Excalibur Credit Solutions тажрыйбасында көп кездешкен учур: скор да, киреше да жакшы, бирок күтүлгөн $10 000 ордуна $1 000 лимит беришти. Себеби — андан бир-эки ай мурун берилген үч-төрт өтүнмө. Чоң лимиттүү карта алгыңыз келеби? Жарым жылда 0–2 сурамыңыз болуп, бир да жаңы карта ачылбаганда мындай банкка өтүнмө бериңиз.

Өтүнмөлөрдү бир жыл алдыга кантип пландоо керек?

Жөнөкөй план жардам берет.

1. 12 айга бардык максаттарыңызды жазып алыңыз. Ипотека, машина, карта, бөлүп төлөөгө ремонт — кредит керек болгон нерселердин баары.
2. Эң чоң максатты борборго коюңуз. Эгер бул ипотека болсо, андан 6–12 ай мурун — эч кандай жаңы өтүнмө жок.
3. Карталарды убакыт боюнча бөлүштүрүңүз. Кредиттик карталарга өтүнмөлөрдүн ортосунда — кеминде 3–6 ай тыныгуу.
4. Машина жана ипотека өтүнмөлөрүн 14 күнгө батырыңыз. Документтерди алдын ала чогултуп коюңуз.
5. Мүмкүнчүлүк жогору болгон жерге гана өтүнмө бериңиз. Адегенде пре-квалификация, анан өтүнмө: баш тартуу да отчётто сурам калтырат.
6. Айына бир жолу отчётту текшериңиз. Ашыкча жана бөтөн сурамдарды келишимдин алдында эмес, дароо эле көрөсүз.

Юлияга кайрылып келели. Эгер ал дүкөндүн картасынан баш тартып, башка эч нерсе ачпаса, ипотекага чейин абал мындай болот:

• Автокредит жана телефон боюнча сурамдарга 13–14 ай болот — FICO аларды эми эсептебейт.
• Эки кредиттик картанын сурамдарына 9–12 ай болот. Алар дагы эле эсепке алынат, бирок жылына эки сурам — тынч зона.
• Ипотекага чейинки жарым жылда бир да жаңы сурам болбойт. Андеррайтер — ипотека өтүнмөсүн текшерген банк кызматкери — адатта акыркы 3–4 айдагы ар бир сурамды жазуу жүзүндө түшүндүрүп берүүнү суранат. Юлиянын түшүндүрө турган эч нерсеси болбойт.

Ал эми дүкөндүн картасын ачса, Юлияда азыр эле жарым жылда 5 сурам болот — бул баш тартуулар көп болгон зона. Мындан тышкары, 3 айда үчүнчү жаңы эсеп ачылат. Эми шарттуу эсеп. Ушундан улам ипотекага чейин скор эң жакшы чен үчүн керектүү деңгээлден бир аз төмөн болуп калды дейли. 30 жылга алынган $300 000 кредитте 0,25% айырма да айына болжол менен $50 дегенди билдирет. Бүт мөөнөткө — болжол менен $17 900. $270 арзандатуу буга татыбайт. Ипотеканын алдында дагы эмнелер текшерилет — «Андеррайтер эмнени карайт» деген нускамада.

Катуу сурамдар көп болуп калса, эмне кылуу керек?

Сурамдар 5, 7 же 10 болуп калдыбы? Дүрбөлөңгө түшпөңүз. Катуу сурам — кечиккен төлөм да, коллекшн (коллекторлорго өткөрүлгөн карыз) да эмес. Бул отчёттогу эң жеңил жазуулардын бири, убакыт өткөн сайын анын таасири өзүнөн өзү басаңдайт.

1. Токтоңуз. Кеминде жарым жыл эч кандай жаңы өтүнмө бербеңиз. Ар бир аракет — жаңы сурам жана, кыязы, жаңы баш тартуу.
2. Бардык сурамдар сиздикиби — текшериңиз. Сиз кайрылбаган жана текшерүүгө уруксат бербеген компанияны көрүп жатасызбы? Мындай сурамды талашса болот: бюро талаштуу жазууну текшерүүгө милдеттүү. Аны мыйзамдуу сурамдан кантип айырмалоо керек — макулдуксуз сурамдар тууралуу кыска эскертмеде. Ал эми өз өтүнмөлөрүңүз боюнча жасалган сурамдарды талашууга болбойт.
3. Сурамдардан маанилүүрөөк нерселердин үстүндө иштеңиз. Бардык төлөмдөр — өз убагында. Ар бир картадагы карыз — анын лимитинин 30% чегинен аз, идеалында 10% чегинен аз.
4. Кредит шашылыш керек болсо, эски кардары болгон жериңизге кайрылыңыз: өз банкыңызга же кредиттик союзга (credit union). Кредиттик союз — банк сыяктуу, болгону ага кардарлардын өздөрү ээлик кылат. Ал жерде сизди мурунтан эле билишет.
5. Убакыт өз ишин кылсын. 12 айдан кийин FICO бүгүнкү сурамдарды эсепке албай калат, ал эми 24 айдан кийин алар отчёттон жоголот.

Excalibur менеджерлери эң адегенде үч бюронун ар бири боюнча бардык сурамдарды күнү менен кошо жазып чыгышат. Кайсылары жакында скорго таасир этпей каларын, кайсылары суроо жаратарын дароо көрөсүз. Бөтөн сурам табылдыбы? Аны бюродо өзүңүз да акысыз талаша аласыз. Кат жазууга убакыт жок болсо — кат алышууну өзүбүзгө алабыз.