Негізгі бюролардан басқа қандай кредиттік бюролар бар: ChexSystems, LexisNexis, Innovis және басқалары — санаттар бойынша

Experian, Equifax және TransUnion-нан басқа қандай кредиттік бюролар бар?

«Кредиттік тарих» дегенде әдетте үш үлкен кредиттік бюроны меңзейді: Experian, Equifax және TransUnion. Бюро — шоттарыңызды қалай төлейтініңіз туралы деректер жинайтын компания. Олардың айырмашылығы туралы Experian, Equifax, TransUnion: үш кредиттік бюроның айырмашылығы неде мақаласынан оқыңыз.

Бірақ АҚШ-та Experian, Equifax және TransUnion-нан басқа тағы ондаған кредиттік бюро бар. Оларды арнаулы бюролар (specialty consumer reporting agencies) деп атайды. Әрқайсысы бір ғана нәрсені қадағалайды: банк шоттарын, тұрғын үй жалдауды, сақтандыру жағдайларын. Мұндай бюролардың ресми тізімін CFPB мемлекеттік агенттігі жүргізеді.

Ең бастысы: бұл бюролар кредиттік скорға іс жүзінде әсер етпейді. Есесіне сізге шот ашыла ма, пәтер жалға беріле ме және сақтандыруға қанша төлейсіз — соларға байланысты. Оғаш бас тартулар осыдан шығады: скор жақсы, ал сізге «жоқ» дейді.

Сондықтан түсініксіз бас тарту болғанда, Excalibur Credit Solutions менеджерлері арнаулы бюроларды да тексереді: ChexSystems, LexisNexis, Innovis және Experian RentBureau.

Банк шотын неге ашпайды: ChexSystems және Early Warning

ChexSystems («Чекс-системс» деп оқылады) — банк шоттарының бюросы. Шотыңыз минусқа кетіп, ақшаны қайтармасаңыз, банктер оған хабарлайды. Немесе чек төленбей қайтса. Немесе шот алаяқтық күдігімен жабылса. Жаңа шот ашқанда банк көбіне дәл осы есепті қарайды.

ChexSystems-тегі жазба әдетте 5 жылға дейін сақталады. Осы уақыт бойы көптеген банктер мен кредиттік одақтар (credit union) сізге шот ашудан бас тартуы мүмкін. Кредиттік одақ — клиенттері оның мүшесі саналатын кооператив-банк. Сонымен бірге үш басты бюроның есептерінде бұл жазба мүлде болмауы мүмкін. Ол онда банк қарызды коллекторларға берген жағдайда ғана түседі. Сонда бұл енді коллекшн (collection) болады — кредиттік есептегі қандай жазбалар теріс саналады мақаласында сипатталған теріс жазба түрлерінің бірі.

Осындай екінші бюро — Early Warning Services. Оған жеті ірі банк бірлесіп иелік етеді, олардың ішінде Bank of America, Chase, Wells Fargo және Capital One бар. Zelle аударымдарының артында да осы компания тұр. Ондағы деректер ұқсас, теріс жазбалар да әдетте шамамен 5 жыл сақталады.

Тұрғын үй жалдау: пәтер иесі бұрынғы пәтерлеріңіз туралы қайдан біледі?

Пәтерге өтінім бергенде пәтер иесі әдетте жалға алушыны тексеруге (tenant screening) тапсырыс береді. Мұндай тексерулерді жүздеген компания жасайды. Олар бір есепке кредиттік тарихыңызды, жалдау ақысын төлеу тарихыңызды және үйден шығару туралы сот істерін жинайды. Кейде соттылықты тексеруді де қосады.

Жалдау бойынша басты базалардың бірі — Experian RentBureau. Оған басқарушы компаниялар уақытында төледіңіз бе, қарыз қалды ма — соны хабарлайды. Уақытында жасалған төлемдерді Experian кәдімгі Experian есебіңізге де қосады. Ал кешігулер мен қарыздар RentBureau-ның бөлек есебінде қалады — пәтер иесі соны көреді.

Жиі кездесетін бәле — өзіңіз тіпті білмеген ескі пәтер қарызы. Мысалы, сіз көшіп кеткеннен кейін басқарушы компания «жөндеу» үшін $900 есептеген. Сіз бұл шотты көрмегенсіз, ал жаңа пәтер иесі көреді. Үйден шығарылғаннан (eviction) кейін не болатынын банкроттық, repossession және үйден шығару: кредиттік тарихқа қалай әсер етеді мақаласынан оқыңыз.

Сақтандыру неге қымбаттады: LexisNexis және C.L.U.E. есебі

LexisNexis — сақтандыру компаниялары үшін деректер жинайтын ірі компания. Оның ең танымал есебі C.L.U.E. деп аталады. Онда көлік пен үй бойынша соңғы 7 жылдағы сақтандыру жағдайларыңыз (claims) көрінеді: не болды, қашан болды және қанша төленді.

Сақтандыру компаниясы полис бағасын есептегенде осы есепті қарайды. Соңғы жылдардағы екі-үш жағдай — және баға айтарлықтай өсуі мүмкін. Кейде базаға сақтандыру компаниясы ештеңе төлемеген өтініштің өзі де түседі. Бөтен жағдай да кездеседі: аты ұқсас адамның көлік апаты немесе үйге сізге дейін келген зақым.

Өмірді сақтандырудың өз базасы бар — MIB. Онда өмір мен денсаулықты сақтандыруға берген бұрынғы өтінімдеріңіздегі мәліметтер сақталады.

Шағын қарызды неге бермеді: Clarity Services және FactorTrust

Айталық, сіз жалақыға дейін қарыз (payday loan) немесе онлайн бөліп төлеу алдыңыз, не болмаса техниканы кейін сатып алу шартымен жалға (rent-to-own) алдыңыз. Онда бұл туралы деректер, сірә, екі бюрода жатыр. Clarity Services Experian-ға тиесілі, ал FactorTrust — TransUnion-ға. Бірақ бұлар бөлек базалар: бұл деректер кәдімгі кредиттік есебіңізге түспейді.

Оларды онлайн-кредиторлар мен шағын қарыз беретін компаниялар тексереді. Оғаш көрініс осыдан туады: скор 700, ал $1 500 қарыз бермеді. Себебі осындай базада тұрған ескі, төленбеген жалақыға дейінгі қарыз болуы мүмкін.

Коммуналдық қызметтер мен ұялы байланыс: NCTUE бұған қалай қатысты?

NCTUE — байланыс операторларының, кабельдік ТВ, күзет компаниялары мен коммуналдық қызметтердің ортақ базасы. Оны Equifax жүргізеді, бірақ бұл кәдімгі Equifax есебіңіз емес. Оған телефон, интернет, электр және газ шоттары түседі — төленгені де, төленбегені де.

Қашан білінеді: жаңа жерде интернет немесе электр қосасыз, ал компания бірнеше жүз доллар депозит сұрайды. Немесе телефонды бөліп төлеуге бермейді. Көбіне себеп — ескі пәтердегі соңғы интернет шоты: көшкеннен кейін ол сізге жетпей қалған.

Innovis — «төртінші бюро»: ол не үшін керек?

Innovis үш басты бюро жинайтын нәрселердің бәрін дерлік жинайды: кредит карталары, қарыздар, мекенжайлар, тексерулер. Сондықтан оны «төртінші бюро» деп атайды. Ол CBC Companies компаниясына тиесілі.

Картаға өтінім бергенде банк әдетте үш басты бюроны қарайды. Ал Innovis деректері көбіне жеке басты тексеруге, алаяқтықтан қорғауға және карта ұсыныстарын таратуға пайдаланылады.

Жеке деректер ұрланғанда бұл маңызды. Кредитті мұздату (credit freeze) — сіздің атыңызға жаңа кредит ашуға тыйым салу. Оны үш басты бюрода қойсаңыз, ол Innovis-ке таралмайды. Онда оны бөлек қояды, бұл да тегін.

Арнаулы бюродан өз есебіңізді қалай алуға және қатені қалай даулауға болады?

Жақсы жаңалық: осы мақаладағы барлық ірі бюро есебіңізді 12 айда бір рет тегін береді. Оны бюро сайтынан, телефонмен немесе хатпен сұратуға болады. Сізге осындай бюроның деректері бойынша бас тартса, тағы бір тегін есеп сұраңыз — бұған 60 күн беріледі.

Бюро даулы жазбаны тексеруге міндетті. Әдетте бұған шамамен 30 күн кетеді. Деректерді жіберген тарап оларды растай алмаса, жазба түзетілуге немесе алынып тасталуға тиіс. Жазбалардың өзін қалай оқу керегін кредиттік есепті қалай оқу керек нұсқаулығында түсіндіргенбіз.

Дауға не қоса салу керек:

• шот нөлдік баланспен жабылғаны көрсетілген үзінді көшірме;
• банктен немесе пәтер иесінен қарыздың төленгені туралы хат;
• жалдау шарты және көшіп шыққан күнгі пәтердің фотолары;
• жазба мүлде сіздікі болмаса — полицияға берілген арыз.

Ал жазба дұрыс болса, дауласудың қажеті жоқ. Мұндайда басқа жол көмектеседі:

1. Қарыз туралы хабарлаған банкпен, пәтер иесімен немесе операторбен хабарласыңыз.
2. Нақты соманы анықтап, оны өтеңіз немесе бөліп төлеуге келісіңіз.
3. Қарыздың төленгені туралы хат алыңыз.
4. Компаниядан бюродағы жазбаны өтелген деп жаңартуды сұраңыз.
5. Бір айдан кейін есепті қайта сұратып, мәртебенің өзгергенін тексеріңіз.